Jan Provoost

SCENES UIT EEN VERBORGEN VERHAAL


foto Breskens verwoest

De totaal verwoeste Julianastraat.

foto Monument

Monument dat in 1994 is opgericht ter nagedachtenis aan de slachtoffers van het bombardement. Het ontwerp is van Johan Provoost.

foto Schilderij JohanProvoost

Schilderij van Johan Provoost waarop te zien is hoe de moeder de spelende kinderen naar binnen roept als de vliegtuigen het dorp naderen.

Op 11 september 1944 werd Breskens zwaar getroffen door een bombardement door geallieerde vliegtuigen. Mijn vader was 12 jaar toen hij onder het puin van zijn eigen huis werd bedolven. Hij overleefde het, maar zijn zusje van 6 niet. Omdat hij als klein jochie de enige was die erbij kon, moest mijn vader zijn eigen dode zusje onder het puin vandaan halen. In het hele dorp vielen 184 dodelijke slachtoffers. Relatief gezien het zwaarste bombardement van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Het dorp was grotendeels verwoest en mijn vader trok met zijn ouders naar het nabijgelegen Biervliet om bij familie onderdak te zoeken. Enkele weken later vluchtten ze naar een boerderij om veilig te zijn voor de gevechten tussen de Duisters en de Geallieerden die bezig waren de Scheldemonding te bevrijden. Dagenlang zat hij met familie in een zelfgemaakte schuilkelder midden in de beschietingen tussen beide partijen, voordat de Duitse troepen door de Canadezen werden verjaagd.

Na de oorlog verhuisde mijn vader in 1946 terug naar Breskens dat opnieuw werd opgebouwd. Over de verschrikkingen van de oorlog werd niet of nauwelijks gesproken. Ook in het gezin van mijn vader niet. Ook mijn zus en ik kregen bijna niets te horen over wat mijn vader had meegemaakt. Maar al die scenes speelden dagelijks in het hoofd van mijn vader. Heel vaak had hij nachtmerries, soms ook tijdens zijn middagdutje na de lunch. Rond 11 september werd onze vader somber en stil. Dat kwam door de oorlog, dat wisten we wel. Maar veel meer dan dat er een zusje van papa was doodgegaan bij ‘het bombardement’ wisten we niet.

Totdat mijn vader een aantal schilderijen maakt over de oorlog, en hij stukjes begon te vertellen. De eerste scenes uit het verhaal werden zichtbaar. Later maakte hij ook een boekje waarin hij het deel na het bombardement beschreef en de dagen in de schuilkelder. Mijn tekeningetjes erbij.

Uiteindelijk heeft mij vader het gehele verhaal verteld. Zodat ik de scenes kan schilderen. En er kwamen nieuwe scenes bij. In 1994 werd een monument opgericht in Breskens, 50 jaar na het bombardement. Het ontwerp is van mij vader. En op 4 mei 2015 mocht mijn vader een krans leggen bij de nationale dodenherdenking op de Dam in Amsterdam. Een grote erkenning voor het leed van mijn vader en een ‘vergeten’ episode uit de Nederlandse geschiedenis van WOII.

En sinds enkele jaren vertel ik het verhaal op school, omdat mijn vader van 89 het fysiek niet meer kan. En ik vertel hoe mijn vader het heeft leren vertellen. En hoe het verhaal ook bij mij aan de ribben zit.






ONDER DE TAFEL


foto Johan Jaap Marietje

Johan Provoost (rechts) met zijn zusje Marietje en broertje Jaap.

foto bombardement Breskens

Begin van het bombardement op Breskens op 11 september 1944.

Mijn vader Johan was de zoon van de huisschilder in Breskens. Hij woonde daar samen met zijn ouders, broertje Jaap en zusje Marietje. Een gewoon gezin in een rustig vissersdorp. Het dorp werd op 11 september 1944 zwaar getroffen door een bombardement door geallieerde vliegtuigen. Doel was het stoppen van vluchtende Duitse troepen die vanuit Breskens de Westerschelde wilde oversteken. Johan was toen 12 jaar oud.

Toen het duidelijk werd dat Breskens het doelwit was van de vliegtuigen riep de moeder van Johan de kinderen naar binnen. Er vluchtten ook een aantal vriendjes naar binnen en ook een Duitse soldaat. Toen de het bombardement begon gaf mijn oma de kinderen een pan om op hun hoofd te zetten ter bescherming. Hiermee kropen ze weg onder de trap en onder de tafel.
Uiteindelijk viel een bom zo dicht bij het huis dat het instortte. Iedereen zat vast onder het puin. Johan werd leven onder het puin vandaan gehaald. Ook Duitse soldaten hielpen mee om de inwoners van Breskens te redden. Jaap werd ook gered en gewond afgevoerd door Duitse soldaten. Na lang zoeken vonden Johan en zijn vader ook Marietje. Dood. Ze was 6 jaar oud Het doel van het bombardement werd niet gehaald. Binnen een dag staken er opnieuw boten vol met Duitse militairen vanuit Breskens de Westerschelde over.

Na jaren van stilte is het mijn vader gelukt om te vertellen wat hij heeft meegemaakt tijdens het bombardement en in de weken daarna. Jarenlang heeft hij het verhaal verteld op scholen. Drie jaar geleden is hij daarmee gestopt omdat het fysiek te zwaar werd. Toen heb ik het stokje overgenomen en vertel ik het verhaal verder.

Het verhaal laat zien wat de oorlog betekent voor een gewone jongen uit een gewoon gezin. Geen onderduiker, verzetsstrijder of soldaat. Gewoon een willekeurige jongen die pech heeft. Helaas zijn er nog steeds jongens net als Johan. Nog steeds zijn er bombardementen en sterven er meisjes van zes onder het puin. Daarom is dit verhaal van bijna 77 jaar geleden ook een verhaal van nu. En zullen er over 77 jaar helaas ook nog 89 jarige mannen zijn die nachtmerries hebben en dagelijks terugdenken aan die ene dag.

foto schilderij ... L9